معنی شعرخوانی آفتاب حُسن فارسی یازدهم

در شعر صفحه ۶۳ کتاب فارسی پایه یازدهم، شاعر با زبانی زیبا از طلوع خورشید سخن می‌گوید. او توصیف می‌کند که چگونه خورشید، جهان تاریک را با نور خود روشن می‌سازد و تاریکی شب را از بین می‌برد.

در این شعر، خورشید نماد روشنایی، زیبایی و زندگی است. شاعر با تصویرگری هنرمندانه، برآمدن آفتاب را چنان توصیف می‌کند که گویی جشنی در آسمان برپا شده است. با آمدن خورشید، همه چیز جان تازه‌ای می‌گیرد و جهان، تازه و نو می‌شود.

این شعر در واقع ستایشی از قدرت و عظمت خداوند است که با آفرینش خورشید، گرمی و نور را به جهان هدیه می‌دهد و هر روز با طلوع آن، نشانه‌ای از قدرت بی‌پایان خود را به نمایش می‌گذارد.

نام درس: خواندن شعر آفتاب حُسن
موضوع: درک معنای واژه‌ها و مفهوم شعر

در این بخش، به بررسی مفهوم کلی شعر و معنای تک‌تک واژه‌ها می‌پردازیم تا درک بهتری از شعر پیدا کنید.

شعرخوانی صفحه ۶۳ فارسی یازدهم

چهره‌ات را به من نشان بده، چون دیدن باغ و گلستان را بسیار دوست دارم. با من صحبت کن، چون مشتاق شنیدن حرف‌های شیرین و دلنشین تو هستم.

**بررسی ساختار زبانی:**
– «نمودن» به معنای نشان دادن است.
– «رخ» به معنای چهره و صورت است.
– «که» به معنای زیرا است.
– این بیت از چهار جمله تشکیل شده است.
– «رخ» و «لب» نقش مفعولی دارند.
– «آرزو» نقش مسند دارد.
– «ـَم» در «گلستانم» و «فراوانم» نشانه مضاف‌الیه است چون پس از «آرزو» می‌آید (یعنی آرزوی من است).

**بررسی زیبایی‌های ادبی:**
– «رخ نمودن» کنایه از ظاهر شدن و دیدار است.
– «لب گشودن» کنایه از سخن گفتن است.
– بین «رخ و لب» و «باغ و گلستان» ارتباط معنایی و تناسب وجود دارد.
– چهره معشوق به باغ و گلستان تشبیه شده است.
– سخن معشوق به قند و شکر مانند شده است.
– «گلستان» نماد شادی، سرسبزی و طراوت است.

ای یار عزیز (شمس تبریزی)، یک لحظه از پشت این ابر بیرون بیا، چرا که دلم می‌خواهد چهره نورانی و پرشکوهت را ببینم.

**بررسی واژگان:**
حُسن: زیبایی و نیکویی
دم: زمان و لحظه
مشعشع: پرتوافکن و درخشان
بیت: سه جمله
«-َم» در تابانم: نشانه اضافه
آرزو: مسند

**صنایع ادبی:**
آفتاب و ابر: همخوانی معنایی (مراعات نظیر)
آفتاب حُسن: تشبیه معشوق به خورشید (استعاره)
بیرون آمدن از پشت ابر: اشاره به آشکار شدن چهره (کنایه)

معنی: تو با لحن شیرین و دلنشینی گفتی: «دیگر مرا آزار نده و از پیش من برو». اما من هنوز هم دوست دارم این حرف را دوباره از زبان تو بشنوم.
قلمرو زبانی: ناز: رفتار شیرین و دلربا / ز ناز: با ناز و ادا / بیت: پنج جمله / «-ت» در گفتنت: نشانه مالکیت / «-م» در مرنجانم: نشانه مفعولی.
قلمرو ادبی: گفتی و گفتنت: دو واژه هم‌ریشه / آوای «ر» در کلمات تکرار شده / تکرار واژه‌های بیش و مرنجان.

از این دوستان بی‌اراده و ناتوان، دلم گرفته و غمگینم. دلم می‌خواهد به جای آنان، بزرگان بااراده‌ای مانند حضرت علی (ع) و پهلوان رستم را ببینم.

شیخ ما در شهر قدم می‌زد و با ناراحتی می‌گفت: از آدم‌های پلید و وحشی خسته شده‌ام و دلم می‌خواهد انسان کامل را ببینم.

گفتند: ما همه جا را گشتیم؛ اما چیزی نیافتیم. او پاسخ داد: من به دنبال کسی هستم که پیدا نشدنی است.

**بررسی زبان:**
– یافت نمی‌شود: یعنی پیدا نمی‌شود
– جُستن: یعنی جستجو کردن و دنبال گشتن
– بیت: از شش بخش تشکیل شده
– آرزو: گزاره اصلی است
– «-َم» در «آنم» نشاندهنده مالکیت است

**بررسی ادبی:**
– آرزوی چیزی که دست‌نیافتنی است: تضاد معنا (پارادوکس)
– «یافت نمی‌شود»: استفاده از تکرار برای تأکید

در حالی که همه‌ی چشم‌ها و نگاه‌ها به سوی خداست، او خود از دید همگان پنهان است. من به دنبال کسی هستم که آثار هنر و آفرینش او آشکار است، اما خودش ناپیداست.

**قلمرو زبانی:**
– دیده: به معنای چشم
– آشکار صنعت: اشاره به آفریننده‌ای دارد که کارهایش پیداست
– بیت: از سه جمله تشکیل شده
– نقش پنهان: به ترتیب مسند و صفت است

**قلمرو ادبی:**
– دیده: تکرار شده است
– آشکار و پنهان: تضاد دارند
– واج‌آرایی با حرف «ه»
– همه دیده‌ها: ایهام دارد؛ یعنی هم همه‌ی چشم‌ها و هم همه‌ی چیزهایی که دیده می‌شوند