آشنایی با انواع نخ های بافتنی
اولین قدم برای یادگیری بافتنی، این است که با انواع نخ ها آشنا شوید.
نخ هایی که برای بافتنی استفاده میشوند، معمولاً در چهار گروه اصلی جای میگیرند: نخ های طبیعی (مانند پشم حیوانات)، نخ های گیاهی (مانند کتان)، ابریشم و نخ های مصنوعی. در ادامه هر کدام را به طور جداگانه بررسی میکنیم.
**نخ های طبیعی**
نخ های طبیعی معمولاً بر اساس حیوانی که پشم یا موی آن استفاده میشود، دستهبندی میشوند.
**پشم گوسفند:** پشم گوسفند یکی از بهترین گزینهها برای بافتنی است. این نوع پشم بسیار مناسب است و برای درست کردن انواع لباس ها از آن استفاده میشود. پارچهای که از پشم بافته میشود، مقاوم، محکم و راحت است. پشم میتواند حدود ۸۰ درصد هوا را در خود نگه دارد و به همین دلیل بدن را گرم نگه میدارد. در ادامه به برخی از مزایای پشم اشاره میکنیم:
۱. ساختار ویژه پشم باعث میشود تغییرات آب و هوایی کمتر روی بدن تأثیر بگذارد. پشم با جذب رطوبت بدن، حالت متعادلی ایجاد میکند.
۲. پشم حدود ۶۰ درصد بیشتر از بسیاری از الیاف دیگر، هوا را در خود نگه میدارد و همین موضوع باعث میشود بدن در برابر سرما و گرما مقاومت بیشتری داشته باشد.
۳. پشم در مقایسه با دیگر الیاف همسایز خود، سبکتر است. بنابراین لباس های پشمی وزن کمی دارند.
۴. پشم در برابر ساییدگی و عوامل خارجی بسیار بادوام و مقاوم است و استحکام بالاتری نسبت به الیاف گیاهی دارد.
۵. پشم رنگ را به خوبی به خود میگیرد و این ویژگی در صنعت نساجی بسیار مهم است.
۶. پشم میتواند صدا را کاهش دهد؛ این ویژگی به خصوص در مورد فرش های پشمی بسیار ارزشمند است.
۷. پشم به خودی خود آتش نمیگیرد، مگر اینکه مستقیم در تماس با شعله قرار بگیرد.
۸. پشم اشعه ماوراء بنفش خورشید را از خود عبور میدهد و این برای سلامت بدن مفید است.
۹. پشم به راحتی قابل بافتن یا نمدی کردن است.
۱۰. پشم قابلیت کشسانی خوبی دارد و میتواند تا ۳۰ درصد بیشتر از اندازه معمول کش بیاید، بدون اینکه شکل اولیه خود را از دست بدهد.
آلپاکا نوعی از لاماها است که در آمریکای جنوبی به زندگی خود ادامه میدهد. این حیوان نیز مانند لامای معمولی اهلی شده است، اما برخلاف لاما که گوشهایی خمیده و شبیه به موز دارد، گوشهای آلپاکا صاف و کشیده است. پشم این حیوان بسیار نرمتر از پشم لاماست و باکیفیتترین نوع آن، قیمتی نزدیک به کرک کشمیر معمولی دارد.
آلپاکاها معمولاً در ارتفاعات بالای ۳۵۰۰ متری در کوهستان آند زندگی میکنند و در کشورهایی مانند اکوادور، جنوب پرو، شمال بولیوی و شمال شیلی از آنها نگهداری میشود. این حیوانات از لاماها کوچکتر هستند و از آنها برای حمل بار استفاده نمیشود، بلکه هدف اصلی از پرورش آنها، بهرهگیری از الیاف پشمشان است.
از پشم آلپاکا برای تولید انواع محصولات بافتنی مانند پتو، جوراب، کلاه، دستکش، روسری و پانچو استفاده میشود. جالب است بدانید که در کشور پرو، پشم آلپاکا در ۵۲ رنگ طبیعی وجود دارد، در استرالیا در ۱۲ رنگ و در آمریکا در ۱۶ رنگ طبیعی طبقهبندی شده است.
در صنعت پارچهبافی، کلمه آلپاکا معمولاً به یک شیوه خاص بافت اشاره دارد که در گذشته با پشم آلپاکا انجام میشد، اما امروزه در این روش بیشتر از پشم بزهای نژاد آنگورا که به آن موهر میگویند، استفاده میکنند.
کرک کشمیر که معمولاً به آن کشمیر میگویند، نوعی پارچه است که از موی بز کشمیر و دیگر بزها تولید میشود. این پارچه ظریف، محکم، سبک و نرم است و لباسهای ساخته شده از آن کیفیت بسیار بالایی دارند.
کشمیر به خاطر الیاف لطیف و نرمش معروف است و به طور طبیعی پوششی سبک و بدون پرز ایجاد میکند. این الیاف به راحتی در شرایط مختلف قابل استفاده هستند و به صورت نخهای نازک یا ضخیم ریسیده میشوند. رنگ طبیعی کشمیر بدون رنگرزی، سفید، خاکستری و طیفهای مختلف قهوهای است. همچنین به پشم نوعی بز به نام آنگورا هم کشمیر گفته میشود.
کشمیر یک پارچه طبیعی است. برای شستشوی آن میتوانید از ماشین لباسشویی با پودر یا مایع مناسب و آب سرد استفاده کنید. پس از شستشو، بهتر است آن را روی یک سطح صاف پهن کنید تا در هوای آزاد خشک شود. ممکن است پس از مدتی پوشیدن، بر اثر اصطحکاک، روی پارچه گرههای کوچکی ایجاد شود که با استفاده از یک شانه مخصوص میتوانید آنها را از بین ببرید.
موهر نوعی پارچه خاص است که از موی برخی بزها و خرگوشهای آنگورا به دست میآید. برخلاف پشم معمولی گوسفند، سطح الیاف موهر دارای برآمدگیهای ریز نیست. پوستههای موجود روی تارهای موهر کاملاً صاف و یکدست به رشتههای اصلی چسبیدهاند. این آرایش منظم و صاف پوستهها باعث میشود تا موهر ظاهری درخشان و براق داشته باشد.
امروزه کشورهای آفریقای جنوبی، آمریکا، ترکیه، آرژانتین، استرالیا و نیوزیلند از مهمترین تولیدکنندگان موهر در جهان به شمار میروند.
موهر از استحکام زیادی برخوردار است و آتش نمیگیرد. این پارچه رطوبت را به سرعت جذب میکند و مدت زیادی آن را نگه میدارد، کمتر چروک میشود، دوام بالایی دارد و رنگش ثابت میماند. به همین دلایل، افراد زیادی طرفدار این نوع پارچه هستند.
قیمت لباسهای موهری در مقایسه با لباسهای کشمیری کمتر است و به همین دلیل استفاده از آن نیز رایجتر است.
۶- آنقوره
معروفترین نوع خرگوش در جهان برای تولید پشم، نژاد آنقوره است. خرگوش آنقوره، حیوانی بسیار آرام است و هدف اصلی از پرورش آن، استفاده از پشم مرغوبش میباشد. این نژاد به خاطر موهای بسیار بلند و لطیفش شهرت جهانی دارد. در گذشته، این خرگوش بیشتر به عنوان حیوان خانگی نگهداری میشد، اما به تدریج به دلیل کیفیت بالای پشمش که در صنعت و تولید لباس کاربرد دارد، مورد توجه قرار گرفت و پرورش آن در بسیاری از کشورهای جهان گسترش یافت.
از پشم خرگوش آنقوره برای تولید پارچههای بسیار لوکس استفاده میشود. لباسهایی که از این پشم ساخته میشوند، قیمت بسیار بالایی دارند و در سراسر جهان به فروش میرسند. امروزه کشور چین حدود ۸ میلیون خرگوش آنقوره پرورش میدهد و سالانه نزدیک به ۸ تن پشم آنقوره تولید میکند که تقریباً ۹۰ درصد از تولید جهانی را تشکیل میدهد. علاوه بر چین، کشورهایی مانند فرانسه، ترکیه، استرالیا، آلمان و زلاندنو نیز در تولید این نوع پشم فعالیت دارند.
کتان از گیاهی به نام فلکس به دست میآید. این گیاه هر سال کاشته میشود و قد آن تقریباً به ۱۲۰ سانتیمتر میرسد. ساقهی آن هم حدود ۱/۸ تا ۱/۱۶ اینچ قطر دارد. بالای ساقه، شاخههای زیادی وجود دارد که روی آنها گلهای زیبایی با رنگهای سفید، قرمز، بنفش، لاجوردی و آبی میروید.
کیفیت الیاف کتان به خاک خوب و آبوهوای مناسب بستگی دارد. این گیاه در هوای خنک و مرطوب و با بارندگی نسبتاً زیاد، بهتر رشد میکند. بذر کتان در اردیبهشت و خرداد کاشته میشود و بعد از سه ماه میرسد. کشورهایی مثل کانادا، چین، روسیه، هند، انگلیس و آمریکا از تولیدکنندگان اصلی کتان در جهان هستند.
ساختار شیمیایی الیاف کتان، مانند پنبه، از جنس سلولز است؛ اما با وجود این شباهت، از نظر مولکولی در سه بخش تفاوت دارد:
۱- ساختار درونی
۲- خودِ الیاف
۳- ساختار فیزیکی الیاف
یکی از کاربردهای مهم الیاف کتان، تولید پارچهی کتانی است.
ابریشم
ابریشم (که در زبان هندی رِشم نامیده میشود) نوعی نخ طبیعی است که از پیلهی کرم ابریشم به دست میآید. مادهی اصلی تشکیلدهندهی آن پروتئین است. از این نخ، پارچههای ابریشمی تولید میشوند که از لطیفترین و مرغوبترین پارچههای جهان محسوب میشوند. به خاطر درخشندگی خاص نخ ابریشم، پارچههای ساخته شده از آن مانند یک منشور عمل میکنند؛ به این صورت که اگر از زوایای مختلف به آن نگاه کنید، رنگهای گوناگونی را مشاهده خواهید کرد.
نخهای ابریشمی هم از نوع طبیعی و هم از نوع مصنوعی ساخته میشوند. این نخها همانند پشم، گرم هستند اما برخلاف پشم، خاصیت کشسانی ندارند و قابل کشش نیستند.
الیاف مصنوعی
با پیشرفت دانش شیمی و ساخت مواد مصنوعی توسط انسان، پژوهشگران به این فکر افتادند که برای پارچهبافی هم الیاف دستساخته تولید کنند و از آنها نخ مناسب برای بافندگی به دست آورند. پس از کوششهای بسیار، موفق شدند این الیاف مصنوعی را تولید کرده و با ترکیب آنها با برخی الیاف طبیعی، نخهای تازهای بسازند. معمولترین نخهای مصنوعی شامل نایلون، پولیستر و اکریلیک میشوند. این نخها در مقایسه با الیاف طبیعی قیمت کمتری دارند و در مقابل شستوشو با ماشین لباسشویی دوام بیشتری از خود نشان میدهند.
۱۲- نخهای ترکیبی
نخ ترکیبی از به هم آمیختن دو یا چند نوع الیاف مختلف به دست میآید. این کار منجر به تولید ساختاری تازه با ویژگیهای جدید و بهتر میشود.
در تولید نخ ترکیبی، الیاف گوناگون از نظر جنس، اندازه، ضخامت یا رنگ با یکدیگر مخلوط میشوند تا نخ نهایی تشکیل شود. این نوع نخ قبل از مرحله ریسندگی تهیه میشود و معمولاً دارای مزایایی مانند استحکام زیاد و عمر طولانی است. همچنین این روش، هزینه تولید نخهای گرانقیمت را کاهش میدهد.
برای ساخت نخ ترکیبی میتوان الیاف طبیعی و مصنوعی مانند پنبه و پلیاستر را باهم ترکیب کرد، یا حتی الیاف طبیعی مختلف مثل پشم و کتان را با هم آمیخت تا به ویژگیهای مطلوب و بهبودیافته دست یافت.
نخهای امروزی انواع مختلفی دارند؛ مانند نخهای فلزی، نخی با پوشش خزدار و نخهای مارپیچی. این نخها در رنگها و بافتهای گوناگونی تولید میشوند. با این حال، چون گرههای این نوع نخها به راحتی دیده نمیشوند، معمولاً برای افراد مبتدی و کسانی که تازه شروع به کار کردهاند، گزینه مناسبی نیستند.
برای یادگیری بافتنی و قلاب بافی، وسایل و ابزارهای مورد نیاز را میتوانید با انتخاب تصاویر زیر تهیه کنید.
۱۴- ضخامت کاموا
علاوه بر جنس نخ، باید به وزن یا ضخامت آن هم توجه کنید. کامواها از نظر اندازه در گروههای مختلفی قرار میگیرند؛ از انواع بسیار نازک گرفته تا انواع بسیار کلفت.
۱۵- راهنمای اطلاعات روی کاموا
روی نخها و کامواها معمولاً یک برچسب راهنما وجود دارد که اطلاعات مفیدی به شما میدهد.
**وزن و طول نخ:**
وقت خرید کاموا، به طول آن توجه کنید. بعضی کامواها با وجود ظاهر حجیم، طول کمی دارند و ممکن است مجبور شوید مقدار بیشتری بخرید تا کارتان تمام شود.
**شماره میل یا قلاب پیشنهادی:**
روی برچسب هر کاموا، شمارهای نوشته شده که نشان میدهد چه میل یا قلابی برای بافت آن مناسب است. اگر آن شماره را ندارید، میتوانید از شمارههای نزدیک به آن هم استفاده کنید.
**کدهای رنگ (Col.No و Lot.No):**
این کدها مشخص میکنند که رنگ کاموا دقیقاً چه کدی دارد. اگر وسط کار نخ تمام شد و خواستید همان رنگ را دوباره بخرید، با نشان دادن این کدها میتوانید رنگ یکسان پیدا کنید.
**جدول سایز بافت (Gauge):**
بعضی برچسبها یک جدول دارند که نشان میدهد در هر ردیف چند دونه باید ببافید. این اعداد با توجه به جنس کاموا و کشش آن محاسبه شدهاند. اگر طبق این جدول پیش بروید، بافت شما مرتبتر و بادوامتر خواهد شد. این نکته مخصوصاً برای بافت لباس مهم است.
راهنمای شستشوی کاموا
روی برچسب کاموا، نشانههایی وجود دارد که روش صحیح شستشو و نگهداری آن را توضیح میدهد.
علامت تشت: این علامت نشان میدهد که آیا میتوان کاموا را با ماشین لباسشویی شست یا خیر. اگر روی این علامت ضربدر باشد، به این معنی است که شستن این کاموا با ماشین لباسشویی مجاز نیست.
علامت مثلث: این نماد مربوط به استفاده از مواد سفیدکننده (وایتکس) است. اگر مثلث خالی باشد یعنی میتوان از سفیدکننده استفاده کرد و اگر روی آن ضربدر باشد یعنی نباید از سفیدکننده استفاده شود.
علامت اتو: این علامت، دمای مناسب برای اتوکشی را نشان میدهد. اگر روی اتو ضربدر باشد، یعنی اتوکشی کاموا مجاز نیست.
علامت دایره: این نماد مربوط به خشکشویی است و مشخص میکند که آیا میتوان کاموا را خشکشویی کرد یا خیر و از چه مواد شیمیایی در این فرآیند میتوان استفاده نمود.
ویژگیهای نخ
وقت خرید نخ، باید به چند ویژگی مهم آن توجه کنیم. این ویژگیها شامل موارد زیر هستند:
**حافظه نخ:**
منظور از حافظه، توانایی نخ برای بازگشت به شکل اولیه بعد از کشیده شدن است. نخ پشمی بهترین حافظه را دارد، اما نخهای پنبهای و کتانی معمولاً حافظه ندارند. مثلاً اگر یک لباس پشمی را بعد از پوشیدن بشویید و در هوای آزاد خشک کنید، دوباره به شکل اول برمیگردد و میتوانید با آن لباس جدیدی ببافید.
**لختی نخ:**
لختی نخ برعکس حافظه عمل میکند. نخهایی که حافظه کمی دارند، لختی بیشتری دارند. ابریشم، کتان و پنبه جزو نخهای لخت به شمار میروند.
**گرمی و سردی نخ:**
بعضی نخها میتوانند گرما را نگه دارند و مثل عایق عمل کنند؛ به این ویژگی گرمی میگویند. در مقابل، نخهای سرد این خاصیت را ندارند. نخهایی مثل مرینو، آلپاکا، کشمیر و موهر گرم هستند، اما پنبه و کتان سرد محسوب میشوند. ابریشم هم همزمان هم گرم است و هم سرد.
**هاله نخ:**
بعضی نخها به دلیل جنس و روش تولیدشان، کرکهای ریزی دارند که به آن هاله میگویند. برای مثال، موهر کودک، آلپاکا و کشمیر هاله زیادی دارند.
**خشکی و شکنندگی:**
اگر نخ بعد از کشیده شدن به حالت اول برنگردد، به آن شکنندگی میگویند. کتان از نخهای شکننده محسوب میشود.
**نرمی نخ:**
نرمی نخ به قطر رشتههای آن بستگی دارد. هرچه نخ نازکتر باشد، نرمتر است. کشمیر و آلپاکای کودک از نرمترین نخها هستند.
در جدول زیر میتوانید مشخصات انواع نخ را مشاهده کنید.
۱۸- وزن نخ
یکی از نکات مهم هنگام خرید کاموا، وزن آن است. کارخانههای سازنده از واژههای مختلفی برای نشان دادن وزن کاموا استفاده میکنند. بعضی از این موارد در جدول زیر آورده شده است.
