خامهدوزی که با نامهای خامکدوزی و سفیددوزی نیز شناخته میشود، یکی از روشهای زیبای سوزندوزی است. در این روش، از نخ ابریشم برای دوخت طرحهای زیبا استفاده میشود.
در گذشته، فقط از نخ ابریشم سفید و نتابیده (یعنی ابریشمی که هنوز پرداخت و رنگرزی نشده بود) در این کار استفاده میشد. به همین دلیل، نام این هنر در اصل «خمکدوزی» بود. با گذشت زمان و تغییراتی که در زبان به وجود آمد، این نام به «خامکدوزی» یا «خامهدوزی» تبدیل شد. در اینجا منظور از کلمه «خامه»، همان ابریشم خام و پرداختنشده است.
برای اینکه بیشتر با این هنر زیبا و ارزشمند آشنا شوید، تا پایان این مطلب با ما همراه باشید.
خامه دوزی چیست؟
همانطور که پیشتر اشاره شد، خامهدوزی یکی از روشهای گلدوزی است که برای تزئین لباسهای مختلف و همچنین وسایل تزئینی خانه مانند کوسن به کار میرود.
در این روش، تمرکز اصلی روی دوخت نقشها و طرحهای هندسی است. اگرچه گاهی نقشهایی مانند بتهجقه نیز در طرحهای خامهدوزی دیده میشود، اما در کل، طرحها بیشتر بر اساس شکلهای هندسی طراحی میشوند.
خامهدوزی، به عنوان یکی از گنجینههای فرهنگی و هنری ایران، در فهرست میراث جهانی یونسکو نیز ثبت شده است.
گاهی هنر سفیددوزی ایرانی با هنر برودری دوزی اشتباه گرفته میشود. برودری دوزی که به آن خامهدوزی انگلیسی هم گفته میشود، نوعی دیگر از گلدوزی است. اگر دوست دارید بیشتر با این تکنیک آشنا شوید، میتوانید مقاله مربوط به برودری دوزی را در وبلاگ هنری مطالعه کنید.
نخ ابریشم نتابیده
همانطور که پیشتر اشاره کردیم، در هنر خامهدوزی از نخ ابریشم خام و نتابیده استفاده میشود. این نخ، ابریشمی است که هیچگونه پرداخت و فرآوری روی آن انجام نشده و به همان شکل اولیه و طبیعی خود باقی مانده است. همچنین این نخ بدون رنگآمیزی و سایر مراحل تکمیلی به کار میرود. به همین دلیل معمولاً رنگ طبیعی خودش را دارد که اغلب زرد کمرنگ یا سفید متمایل به زرد است.
نخ ابریشم خام به خاطر ظاهر خاص و طبیعیاش در برخی از صنایع دستی و هنرهای رودوزی مانند خامهدوزی کاربرد دارد. از آنجا که الیاف ابریشم تراکم کمتری نسبت به سایر الیاف دارد، پارچههایی که با این نخ دوخته میشوند، نرمتر و لطیفتر هستند.
تاریخچه خامه دوزی
هنر خامهدوزی، شبیه بسیاری از روشهای دیگر گلدوزی و سوزندوزی، پیشینهای کهن در تاریخ ایران دارد. به باور برخی، این هنر از زمان پیدایش نخ ابریشم، یعنی در دورههای اشکانی و ساسانی، در استان سیستان و بلوچستان پدید آمده است. عدهای دیگر هم آغاز آن را به دوره هخامنشیان نسبت میدهند. اما در هر صورت، زادگاه اصلی این هنر، شهر ادیمی در سیستان و بلوچستان است.
شهرستان ادیمی، یکی از شهرهای مهم استان سیستان و بلوچستان در جنوب شرقی ایران به شمار میرود. خامهدوزی به عنوان یکی از صنایع دستی سنتی این منطقه شناخته میشود. از گذشتههای دور، مردم ادیمی به دلیل در دسترس داشتن ابریشم خام و نخهای رنگی، از این هنر برای تزئین لباسها و دیگر وسایل زندگی خود استفاده میکردند.
جایگاه امروزی هنر سفید دوزی
امروزه هم هنر سنتی خامهدوزی در روستاها و شهرهای سیستان و بلوچستان و بعضی مناطق دیگر ایران زنده و پابرجاست. این هنر به عنوان یکی از صنایع دستی مهم و شناختهشدهی سیستان معرفی میشود و در جشنوارهها و نمایشگاههای صنایع دستی در سطح استان و کشور نیز نمایش داده میشود.
میتوان گفت که بیشتر مسئولیت حفظ و زنده نگهداشتن این هنر ارزشمند و کهن ایرانی، پس از گذشت سالهای بسیار، بدون شک بر دوش زنان سختکوش و هنرمند روستایی و عشایر است.
محصولات خامه دوزی
خامهدوزی یک روش زیبا برای تزئین لباسها و وسایل تزئینی خانه است. در ادامه نمونههایی از کاربردهای این هنر را مشاهده میکنید:
سرآستین و یقه لباسهای زنانه و مردانه
مانتو
دامن
شال و روسری
کلاه
رومیزی
روتختی
روبالی
ملحفه و لحاف
لحاف کرسی
پتو
زیرانداز
روفرشی
کوسن و روکوسنی
دستمال
سفره
پشتی
جانمازی
به طور کلی، بیشترین استفاده از خامهدوزی را روی لباسها و وسایل سنتی میبینیم. شاید تصور کنید این هنر زیبا در خانههای امروزی با دکوراسیون مدرن جایی ندارد، اما این باور درست نیست. ترکیب هنرهای اصیل با طراحی مدرن، میتواند فضایی خلاقانه و منحصربهفرد به وجود آورد.
وسایل خامه دوزی
برای انجام خامهدوزی، به ابزارهای خاصی نیاز دارید. در ادامه، مهمترین وسایلی که باید در اختیار داشته باشید، معرفی شدهاند:
پارچه خامه دوزی
پارچه مخصوص سفیددوزی، در واقع همان پارچهای است که برای گلدوزی به کار میرود. شما میتوانید برای انجام کارهای سفیددوزی خود از همین پارچههای گلدوزی استفاده کنید. اگر قصد خرید این نوع پارچه را در مدلهای گوناگون دارید، میتوانید به بخش مربوط به این کالا در وبسایت کانتنت مارکتینگ مراجعه کنید.
امروزه در بازار، پارچههای برودری دوزی نیز به اشتباه با نام پارچه خامهدوزی شناخته میشوند. اگر دوست دارید تفاوت این دو نوع پارچه را بهتر بشناسید، پیشنهاد میکنیم نگاهی به مقاله پارچه خامهدوزی در وبلاگ هنری بیندازید.
نخ خامه دوزی
برای کارهای سفیددوزی میتوانید از نخهای ابریشمی گلدوزی مختلفی بهره ببرید. اگر میخواهید از قیمت و نحوه خرید نخهای گلدوزی باکیفیت و درجه یک مطلع شوید، کافی است به بخش مربوط به این محصول در وبسایت کانتنت مارکتینگ مراجعه کنید.
یکی از گزینههای عالی برای خامهدوزی، نخ دمسه ابریشمی است. نخ دمسه که توسط شرکت DMC فرانسه تولید میشود، از باکیفیتترین و پرمتقاضیترین نخها در زمینه گلدوزی محسوب میشود.
در قدیم فقط از نخ ابریشمی به رنگ سفید در این هنر استفاده میشد، اما امروزه نخهای رنگارنگ هم کاربرد دارند.
کارگاه
برای اینکه پارچه در هنگام خامهدوزی کاملاً صاف و ثابت بماند، به یک چهارچوب گلدوزی نیاز دارید.
یکی از گزینههای عالی برای این کار، چهارچوب برند نورگه است. این محصول ساخت کشور ترکیه است و از کیفیت و استحکام بسیار خوبی برخوردار میباشد.
سوزن خامه دوزی
در هنر خامهدوزی، میتوانید از سوزنهای مختلف گلدوزی استفاده کنید.
یکی از پرطرفدارترین سوزنها، سوزن نیدل پانچ است. این سوزن هرچند مخصوص هنر پانچدوزی ساخته شده، اما بعضی از انواع آن برای کارهای سفیددوزی نیز مناسب هستند.
— سوالات متداول —
1- وسایل مورد نیاز برای هنر خامه دوزی کدام اند؟
از مهمترین وسایل مورد نیاز برای این هنر می توان به پارچه، سوزن، نخ و کارگاه اشاره کرد.
2- آثار و محصولات خامه دوزی شامل چه مواردی هستند؟
مانتو، دامن، شال، رومیزی، کوسن و روتختی، چندی از رایج ترین محصولات این هنر هستند.
3- ریشه این هنر به کجا باز می گردد؟
خامه دوزی یک هنر اصیل ایرانی است که خاستگاه اصلی آن، سیستان و بلوچستان است.
{
“@context”: “https://schema.org”,
“@type”: “FAQPage”,
“mainEntity”: [{
“@type”: “Question”,
“name”: “وسایل مورد نیاز برای هنر خامه دوزی کدام اند؟”,
“acceptedAnswer”: {
“@type”: “Answer”,
“text”: “از مهمترین وسایل مورد نیاز برای این هنر می توان به پارچه، سوزن، نخ و کارگاه اشاره کرد.”
}
},{
“@type”: “Question”,
“name”: “آثار و محصولات خامه دوزی شامل چه مواردی هستند؟”,
“acceptedAnswer”: {
“@type”: “Answer”,
“text”: “مانتو، دامن، شال، رومیزی، کوسن و روتختی، چندی از رایج ترین محصولات این هنر هستند.”
}
},{
“@type”: “Question”,
“name”: “ریشه این هنر به کجا باز می گردد؟”,
“acceptedAnswer”: {
“@type”: “Answer”,
“text”: “خامه دوزی یک هنر اصیل ایرانی است که خاستگاه اصلی آن، سیستان و بلوچستان است.”
}
}]
}